السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

210

تفسير الميزان ( فارسي )

و اما كلمه غوايت ؟ اين كلمه به معناى اين است كه كسى قدرت بر حفظ مقصد خود ، و تدبير نفس خود ، در زندگيش نداشته باشد ، و نتواند خود را با هدفش ، آن طور كه مناسب با هدف و سازگار با آن باشد ، وفق دهد . و معلوم است كه اين معنا در موارد مختلف اختلاف پيدا مىكند ، در مورد ارشاد ، معنايى به خود مىگيرد ، و در مورد مولويت معنايى ديگر . حال اگر بگويى بسيار خوب ، به بيان شما و اينكه عصمت آدم با كلمه ظلم و عصيان و غوايت منافات دارد از اشكال خود صرفنظر كرديم ، و قانع شديم ، كه منافات ندارد ، ولى در باره توبه آدم چه مىگويى ؟ اگر ظلم و عصيان و غوايت ، همه در مورد نهى ارشادى باشد ، ديگر توبه چه معنا دارد ، كه آدم بگويد : ( و اگر ما را نيامرزى و بما رحم نكنى حتما از خاسران خواهيم شد ) ؟ در جواب مىگوييم : توبه همانطور كه قبلا نيز گفتيم ، به معناى برگشتن است ، و برگشتن نيز مانند آن سه كلمه ديگر ، در موارد مختلف معانى مختلفى به خود مىگيرد ، همانطور كه يك بنده سركش و متمرد ، از اوامر مولا ، و اراده او ، ميتواند بسوى مولايش برگردد ، و مولايش هم او را ، بمقام قربى كه داشت ، و از دست داده بود ، برگرداند ، همچنين يك مريضى كه طبيبش او را از خوردن چيزى از ميوه ها ، و يا خوردنى ديگر نهى كرده ، و بخاطر حفظ سلامتى او نهى كرده ، و بيمار ، دستور وى را مخالفت نموده ، و در نتيجه بيماريش شدت يافته ، و خطر مرگ تهديدش نموده ، او هم ميتواند توبه كند ، و دوباره بطبيب مراجعه نمايد ، تا او به رژيمى دستور دهد ، تا دوباره به حال اول برگردد ، و عافيت از دست رفته خود را باز يابد ، كه در اين مورد طبيب بوى ميگويد : باز يافتن عافيت ، محتاج به تحمل مشقت و دشوارى ، و رياضت در فلان مقدار از زمان است ، بايد در اين مدت اين رژيم دشوار را عملى كنى ، تا سلامتى مزاجت كه داشتى به تو برگردد ، و بلكه از اول هم بهتر شوى ، ( دقت بفرمائيد ) . و اما مسئله طلب مغفرت آدم ، و نيز طلب رحمت ، و همچنين كلمه خسران ، كه در كلامش آورد ، پاسخ يك يك آنها از جوابهاى گذشته بدست مىآيد ، كه گفتيم : اين گونه كلمات ، در موارد مختلف ، معانى مختلف به خود مىگيرند . بحث روايتى در تفسير قمى از پدرش و او بدون سند روايت آورده ، كه : شخصى از امام صادق ( ع ) از بهشت آدم پرسيد ، كه آيا از بهشتهاى دنيا بوده ؟ و يا از بهشتهاى آخرت ؟ امام در پاسخ فرمود : از